طرح کسب و کار چیست؟ ۸ بخش بیزینس پلن + نمونه کاربردی

طرح کسب و کار چیست؟

طرح کسب و کار یا بیزینس پلن (Business Plan) سندی است که اهداف یک کسب و کار، مشتریان هدف، روش درآمدزایی، برنامه رقابت در بازار و منابع مالی و انسانی موردنیاز را مشخص می‌کند.

به زبان ساده‌تر، بیزینس پلن نقشه راه کسب و کار است؛ یعنی نشان می‌دهد اکنون در چه موقعیتی قرار دارید، می‌خواهید به کجا برسید و برای رسیدن به آن هدف باید چه اقداماتی انجام دهید.

یک طرح کسب و کار می‌تواند کاربردهای مختلفی داشته باشد. ممکن است آن را برای برنامه‌ریزی بهتر کسب و کارتان بنویسید، بخواهید طرح را به بانک یا سرمایه‌گذار ارائه کنید یا از آن برای بررسی مسیر رشد مجموعه استفاده کنید.

طرح کسب و کار یک سند ثابت و همیشگی نیست. با تغییر بازار، مشتریان، هزینه‌ها و اهداف سازمان، بخش‌های مختلف آن باید بررسی و در صورت نیاز به‌روزرسانی شوند.

قبل از نوشتن بیزینس پلن، مدل کسب و کارت را درست طراحی کن

اگر هنوز مشتری هدف، ارزش پیشنهادی یا مدل درآمد کسب و کارتان کاملاً مشخص نیست، بهتر است قبل از نوشتن بیزینس پلن روی مدل کسب و کار کار کنید. در ویدیوی زیر می‌توانید بخشی از تدریس دوره Business Model را ببینید.

مشاهده دوره Business Model

چگونه طرح کسب و کار بنویسیم؟ ۸ بخش اصلی بیزینس پلن

برای نوشتن بیزینس پلن لازم نیست از یک قالب کاملاً ثابت استفاده کنید؛ ساختار طرح با توجه به نوع کسب و کار و هدف تهیه آن می‌تواند متفاوت باشد. با این حال، یک طرح کسب و کار کاربردی معمولاً بخش‌های زیر را پوشش می‌دهد.

1. خلاصه مدیریتی، اجزای طرح کسب و کار

خلاصه مدیریتی یکی از مهم‌ترین بخش‌های طرح کسب و کار شما است، چون سرمایه‌گذار یا بانک معمولاً در نگاه اول همین قسمت را بررسی می‌کند. اگر این بخش بتواند توجه و اعتماد خواننده را نسبت به شما جلب کند، احتمال اینکه ادامه طرح را بخواند بیشتر می‌شود.

اگرچه خلاصه مدیریتی در ابتدای بیزینس پلن قرار می‌گیرد، بهتر است آن را بعد از تکمیل سایر بخش‌ها بنویسید تا بتوانید مهم‌ترین اطلاعات طرح را به‌درستی خلاصه کنید.

2. توصیف کسب و کار و استراتژی، تدوین طرح کسب و کار

در این بخش چرایی وجود شرکت و اهداف غیر خیالی شرکت و وجه تمایز شرکت با بقیه شرکت ها از دید مشتری ها گفته می شود.

• معرفی شرکت و نوع آن:

در این بخش، اطلاعات اصلی شرکت را به‌صورت شفاف ثبت کنید. این اطلاعات می‌تواند شامل نام و نوع شرکت، اعضای هیئت‌مدیره، مدیرعامل، سهامداران و درصد سهام هر یک، تاریخ تأسیس، اطلاعات مهم درباره منابع مالی شرکت، صنعت و بازار هدف، محل فعالیت، امکانات و تجهیزات، آدرس و شماره‌های تماس و همچنین مشخصات مشاوران مالی و حقوقی باشد. بهتر است در همین بخش، اطلاعات مربوط به سهم بازار و نقاط قوت و ضعف شرکت را نیز ارائه کنید.

• مأموریت طرح کسب و کار:

در این بخش از طرح مدیر وضعیت مطلوبی که برای آینده کسب و کارش، در نظر دارد را بیان می کند. این بیانیه آمال و آرزوهای کارآفرین را نشان میدهد.

• گذشته، حال و آینده شرکت:

در این بخش، نویسنده طرح باید پیشینه شرکت را توضیح دهد؛ از جمله تاریخ تأسیس، مراحل شکل‌گیری، مسیر رشد و تغییرات مهم و همچنین شکست‌ها یا چالش‌هایی که شرکت تجربه کرده است.

سپس باید وضعیت فعلی شرکت را شرح دهد؛ برای مثال محصولات یا خدمات فعلی، تعداد کارکنان، شرایط صنعت و بازار و وضعیت فروش. این اطلاعات به خواننده کمک می‌کند جایگاه فعلی کسب و کار را بهتر درک کند و تصویری واقع‌بینانه از مسیر چند ماه آینده داشته باشد.

در بخش مربوط به آینده نیز بهتر است اهداف و پیش‌بینی‌ها را واقع‌بینانه بیان کنید و از اغراق درباره رشد یا موفقیت کسب و کار خودداری کنید.

• معرفی تیم مدیریت و اطلاعات تماس:

یکی از اولین سؤال‌هایی که برای سرمایه‌گذار یا ارزیاب ایجاد می‌شود این است که چه افرادی قرار است این طرح را اجرا کنند. تجربه، مهارت و هماهنگی اعضای تیم می‌تواند روی ارزیابی طرح تأثیر زیادی داشته باشد. در این بخش اطلاعاتی ارائه کنید که توانایی مدیران و مجریان برای اجرای برنامه را نشان دهد.

•  سهامداران:

تعداد سهامداران و میزان سهم آنان از سرمایه شرکت در ساختار سرمایه شرکت تأثیرگذار است که این خود بر تصمیمات سرمایه گذاران اثر خواهد گذاشت چرا که ساختار سرمایه بر ریسک مالی شرکا اثر می گذارد.

• رابطه با تأمین کنندگان:

ایجاد یک رابطه قوی با تأمین کنندگان مواد اولیه و خدمات مورد نیاز شرکت یکی از کلیدهای موفقیت و عامل پاسخ گویی به موقع به مشتریان شرکت است.

3. تیم مدیریت و سازماندهی، اجزای بیزینس پلن

برای سرمایه‌گذار فقط خود ایده مهم نیست؛ این‌که چه کسانی قرار است آن را اجرا کنند هم اهمیت زیادی دارد. در این قسمت اعضای اصلی تیم، تجربه و مسئولیت هرکدام را معرفی کنید. اگر ساختار مجموعه کمی پیچیده است، یک نمودار سازمانی ساده هم می‌تواند ارتباط بین اعضا و بخش‌های مختلف را واضح‌تر کند.

4. تحلیل بازار و رقبا، تدوین طرح کسب و کار

در تدوین طرح کسب و کار باید محیط فعالیت شرکت را به‌خوبی بررسی کنید. مشخص کنید مشتری شما چه کسی است، چه نیازی دارد، در کجا قرار دارد و از چه مسیرهایی می‌توانید به او دسترسی پیدا کنید.

مهمترین نکات که بایستی در این بخش آورده شود عبارتند از:

• شناسایی بازار مناسب:

برای اینکه بتوانید در بازار پر از رقابت امروزه دوام بیاورید و کسب و کار شما روز به روز رشد کند، باید نسبت به محیط حساس باشید. همگام با تغییرات مشتریان، تغییرات بازار، تغییرات فناوری و هر تغییر دیگر در محیط کسب و کار، شرکت شما نیز تغییر کند. شناسایی پرونده‌های بازار از قبیل: جمعیت، ساختار، بهداشت، سلیقه و خواست مصرف کنندگان، ساختار درآمد خانوار، الگوهای سکونت و اقامت، نیاز به نیروی کار و… .

علاوه بر این‌ها بایستی تلاش نمود تا اطلاعاتی در مورد حجم تقاضای فعلی بازار بدست آورد. علاوه بر آن سهم بازار خود از بازار هدف را مشخص نمود. وضعیت رقابت در بازار کسب و کار یکی از مسائل اساسی است که در این بخش به آن پرداخته می شود. بنابراین بهتر است که دقیقاً رقبای اصلی خود را در بازار شناخته و آنها را معرفی کنید. برنامه شما برای نحوه رقابت با آنها بسیار مهم است.

• فهمیدن بازار:

تغییر دینامیک بازار یا تغییر رفتار مشتری ممکن است آسیب های شدیدی به کسب و کار شما وارد کند. بنابراین قبل از شروع تدوین طرح کسب و کار، باید در مورد رفتار مشتری و چگونگی تصمیم گیری او در فرآیند خرید محصولات یا خدمات شما کاملاً مطالعه و تحقیق کنید. بخش بندی بازار و موقعیت یابی در بازار و تحقیقات بازاریابی از جمله مهم ترین نکاتی هستند که در این بخش از طرح کسب و کار به آن‌ها پرداخته می‌شود.

5. محصول یا خدمت، تدوین طرح کسب و کار موفق

اینجا نوبت معرفی محصول یا خدمتی است که قرار است وارد بازار کنید. فقط ویژگی‌های محصول را ننویسید؛ مهم‌تر این است که بگویید چه مشکلی از مشتری حل می‌کند و چرا باید آن را انتخاب کند.

روش تولید یا ارائه، کنترل کیفیت، خدمات پس از فروش و برنامه‌های آینده محصول را هم در همین قسمت بیاورید. اگر برای فعالیتتان به مجوز خاصی نیاز دارید، بهتر است آن را هم ذکر کنید.

6. بازاریابی و فروش، گام اصلی در طراحی بیزینس پلن

برای این منظور، مدیر باید آمیخته بازاریابی را مشخص کند؛ یعنی درباره محصول، قیمت، روش توزیع و شیوه‌های ترویج تصمیم بگیرد. از سوی دیگر، فروش مجموعه‌ای از فعالیت‌هاست که به متقاعد کردن مشتریان بالقوه برای خرید کمک می‌کند. مدیر باید در طرح کسب و کار، فرآیند فروش، روش‌های جذب و پیگیری مشتری و نیازهای تیم فروش را به‌صورت شفاف مشخص کند.

قبل از اجرای بیزینس پلن، مدل کسب و کارت را مشخص کن
مشتری هدف، ارزش پیشنهادی، کانال‌های فروش، مدل درآمد و ساختار هزینه‌ها پایه‌های اصلی یک مدل کسب و کار هستند. اگر این بخش‌ها هنوز برای کسب و کارت شفاف نیستند، دوره Business Model می‌تواند بهت کمک کند مدل کسب و کارت را منسجم‌تر طراحی کنی.
مشاهده دوره Business Model

7. اطلاعات مالی طرح کسب و کار

در این مرحله شما باید بررسی کنید که اهدافتان از دسترسی به منابع مالی چیست؟ چه برنامه‌ای برای این بودجه مالی دارید؟ آیا قصد سرمایه گذاری بر روی آن را دارید؟ شرکای سرمایه گذار خود را پیدا کرده‌اید؟ سرمایه گذاران بعد از شرکت در این طرح چه انتظارات مالی دارند؟

8. ضمائم، اسناد و مکتوبات تکمیلی و صورت حساب های مالی

آخرین مرحله تدوین طرح کسب و کار به تهیه اسناد و صورت‌های مالی مربوط می‌شود. در این بخش، مدیر باید اطلاعاتی مانند سود و زیان، هزینه‌ها، گردش‌های بانکی و بودجه باقی‌مانده را بررسی و ثبت کند.

دارایی‌ها، بدهی‌ها و سرمایه نیز باید در ترازنامه مشخص شوند. بررسی جریان نقدی به شما کمک می‌کند وضعیت ورود و خروج پول و میزان نقدینگی باقی‌مانده را دقیق‌تر ارزیابی کنید.

نمونه طرح کسب و کار ساده

برای مثال، فرض کنید قصد راه‌اندازی یک فروشگاه اینترنتی محصولات دست‌ساز را دارید:

این نمونه نشان می‌دهد بخش‌های مختلف بیزینس پلن باید چگونه به یکدیگر متصل شوند.

تفاوت بیزینس پلن و بوم مدل کسب و کار چیست؟

به زبان ساده، بوم مدل کسب و کار نشان می‌دهد کسب و کار چگونه ارزش ایجاد می‌کند؛ بیزینس پلن توضیح می‌دهد این مدل چگونه اجرا و توسعه پیدا می‌کند.

کلام پایانی

بیزینس پلن فقط سندی نیست که برای بانک یا سرمایه‌گذار آماده کنید. حتی اگر قرار نیست از کسی سرمایه بگیرید، نوشتن آن باعث می‌شود قبل از شروع کار، بازار، مشتری، هزینه‌ها و روش درآمدزایی خودتان را دقیق‌تر ببینید.

لازم هم نیست نسخه اول بی‌نقص باشد. بسیاری از اطلاعات با جلو رفتن کسب و کار تغییر می‌کنند. مهم این است که طرح را بر اساس واقعیت بنویسید و هر زمان شرایط بازار یا کسب و کار تغییر کرد، دوباره سراغ آن بروید و اصلاحش کنید.

در عمل، یک بیزینس پلن زمانی ارزش دارد که واقعاً در تصمیم‌های کسب و کار از آن استفاده کنید؛ نه اینکه فقط یک فایل چندصفحه‌ای باشد که بعد از نوشتن کنار گذاشته شود.